ABC Kredytów

6 maj 2008, typ: kurs, autor: Piotr Nowacki

Kredyt dyskontowy

Kredyt ten funkcjonuje w oparciu o weksel.

Weksel jest dokumentem zobowiązującym wystawcę lub wskazaną przez niego osobę do bezwarunkowego zapłacenia określonej kwoty pieniężnej w oznaczonym terminie. Rozróżnia się przy tym weksle:

  • własny (solo), w którym wystawca zobowiązuje się do zapłaty;
  • ciągniony, nazywany także trasowanym (trata), w którym wystawca zleca wskazanej w wekslu osobie zapłacenie określonej kwoty.

W wekslu własnym występują dwie osoby, a wystawca jest płatnikiem na rzecz remitenta. Natomiast weksel trasowany jest poleceniem ciągnionym przez wystawcę weksla (trasanta) na płatnika (trasata), który ma zapłacić remitentowi (beneficjentowi) kwotę wymienioną w tracie. Jednak zobowiązanie trasata powstaje dopiero po wyrażeniu przez niego akceptu tego polecenia zapłaty. W wekslu ciągnionym występują więc co najmniej trzy osoby.

Do podstawowych funkcji weksla zalicza się funkcje: kredytową, płatniczą i gwarancyjną. Pełniąc funkcje płatniczą weksel może być wykorzystywany jako forma zapłaty, zwłaszcza w transakcjach kupna-sprzedaży, gdy nabywca reguluje należność z opóźnieniem, korzystając z kredytu kupieckiego. Sprzedający może użyć otrzymanego weksla do zapłaty swemu dostawcy, który z kolei może nim uregulować swoje zobowiązania lub zdyskontować weksel w banku, zamieniając go na pieniądze.

Kolejną cechą weksla jest możliwość przenoszenia płynących z niego praw w drodze indosu, polegającego na umieszczeniu na odwrocie weksla odpowiedniej formuły oraz podpisu indosanta. Indos umożliwia łatwe i szybkie przeniesienie praw z weksla na inne osoby.

Typowym sposobem wykorzystania weksla jest bezpośrednie użycie go w kredytowych transakcjach towarowych. Weksel pozwala uniknąć płynących z nich opóźnień w spłacie należności. Posiadacz weksla może go użyć dla opłacenia własnych zobowiązań lub zaciągnięcia kredytu. Tak więc może on zatrzymać weksel, indosawać go na swoich wierzycieli lub zdyskontować w banku.

Operacje dyskonta weksli polegają na zakupie weksli przez banki. Weksel, będący wyrazem kredytu kupieckiego w transakcji kupna-sprzedaży, staje się przenośnym instrumentem płatniczym, który w operacji dyskonta bankowego zostaje przekształcony przez kredyt bankowy na natychmiast płatny pieniądz wkładowy. Weksel może zdyskontować zarówno jego wystawca, jak i każdy następny posiadacz. Bank nabywający weksel staje się jego kolejnym indosatariuszem i może go przedstawić do redyskonta w innym banku lub ostatecznie w banku centralnym. Bank dyskontujący weksel nie płaci jego pełnej kwoty, lecz potrąca z góry odsetki, nazywane potocznie także dyskontem. Wielkość potrąconego dyskonta zależy od wysokości stosowanej stopy dyskontowej (procentu) i okresu liczonego od daty operacji do dnia płatności weksla.

Kredyt akceptacyjny

Udzielanie kredytu akceptacyjnego wiąże się z operacjami wekslowymi. Banki odpłatnie akceptują ciągnione na nie traty i zobowiązują się do udzielenia kredytu na wykupienie tych trat. Tego rodzaju operacje wykonywane przez tzw. pierwszorzędny bank, gwarantują zapłatę każdemu kolejnemu posiadaczowi weksla. Stąd akcept bankowy i kredyt akceptacyjny znajdowały dotychczas zastosowanie głównie w transakcjach importowych. Kredyt taki chroni uczestników rozliczeń przed skutkami występujących zatorów płatniczych, zapewniając obu stronom terminowość zapłaty.

Podstawą uzyskania akceptu bankowego weksla trasowanego na bank i ewentualnego korzystania z kredytu akceptacyjnego stanowi umowa, w której klient zleca bankowi akceptowanie weksli, a bank przyjmuje zlecenie. Bank zobowiązuje się przy tym, że w przypadku niedostarczenia przez klienta środków na wykup weksla, udzieli mu kredytu akceptacyjnego.

Banki akceptują weksle złożone przez wystawcę będącego stałym klientem, których termin płatności nie przekracza 6 miesięcy, a kwota nie przewyższa sumy wymienionej w umowie o kredyt akceptacyjny. Ponadto weksel powinien odpowiadać warunkom wymaganym od weksli dyskontowych.

Kredyt akceptacyjny występuje w doraźnych transakcjach lub w postaci linii kredytu akceptacyjnego. Linia kredytu akceptacyjnego jest limitem kredytowym przyznanym kredytobiorcy. Może on być udzielony jako kredyt odnawialny, gdy po każdym wykupieniu weksla kredyt odnawia się do pierwotnej wysokości, więc może być wykorzystywany wielokrotnie. Przy kredycie nieodnawialnym każdy wykupiony weksel zmniejsza wysokość przyznanego kredytu.

Kredyt hipoteczny

Kredyty hipoteczne są zazwyczaj średnio- lub długoterminowe i udzielane są na cele inwestycyjne, ale ich charakterystyczną cechą jest zabezpieczenie hipoteczne.

Przy udzielaniu kredytów na inwestycje banki analizują wstępnie inwestycje zamierzone przez kredytobiorcę pod kątem realności przewidywanych efektów ekonomicznych. Najczęściej warunkiem udzielenia kredytu jest określony udział własnych środków inwestora - co wymaga również analizy kosztów zamierzonej inwestycji oraz sytuacji materialnej inwestora.

Zabezpieczeniem materialnym kredytów inwestycyjnych są zyski i amortyzacja przedsiębiorstwa podejmującego rozbudowę. Zabezpieczeniem zwrotności kredytu może być również zabezpieczenie hipoteczne nadające mu charakter kredytu hipotecznego. Zapewnia to gwarancję spłaty z określoną nieruchomością. Pozwala ono bankom na zaspokojenie roszczeń z tej nieruchomość także wówczas, gdy zmieni ona właściciela, zapewniając im równocześnie pierwszeństwo przed wierzycielami kolejnych właścicieli nieruchomości.

Hipoteka powstaje przez wpis do księgi wieczystej nieruchomości, prowadzonej przez sądy rejonowe. Wniosek do sądu o dokonanie wpisu może być złożony przez właściciela nieruchomości lub bank udzielający kredytu. Wpis musi być dokonany w określonej sumie pieniężnej wyrażonej w złotych polskich. Przed ustanowieniem zabezpieczenia hipotecznego bank powinien zbadać w księgach wieczystych, czy przyszły kredytobiorca jest właścicielem danej nieruchomości, a jej hipoteka nie jest obciążona wcześniejszymi zapisami na rzecz innych wierzycieli.

Banki mogą żądać ustanowienia hipoteki:

  • zwykłej
  • kaucyjnej
  • przymusowej

Hipoteka zwykła znajduje zastosowanie do już udzielonych kredytów, a wniosek o wpis do tej hipoteki powinien udokumentować wysokość udzielonego kredytu i oprocentowania, a także warunków spłaty.

Natomiast hipoteka kaucyjna może zabezpieczać spłatę określonych kredytów, ale o nie ustalonej wysokości., a także kredytów, które będą udzielane przez bank w przyszłości. Hipoteki kaucyjnej nie można użyć jako zabezpieczenia już udzielonego, o znanej wysokości kredytu.

Hipoteki przymusowe bank może żądać od kredytobiorcy, będącego właścicielem danej nieruchomości, gdy ten nie spłacił kredytu w terminie.

Kredyt lombardowy

Kredyt lombardowy jest udzielany pod zastaw papierów wartościowych, towarów i przedmiotów wartościowych. Charakterystyczną cechą tego kredytu jest posiadanie przez bank przedmiotu zastawu. Dlatego najczęściej jest on udzielany pod zastaw papierów wartościowych, których fizyczne przechowywanie nie nastręcza bankom trudności. Mimo że banki przeważnie nie dysponują magazynami do przechowywania zastawionych towarów, mogą one udzielać kredytu lombardowego pod ich zastaw reprezentowany warrantem, będącym szczególnym dowodem składowym. W wielu centrach handlowych, gdzie gromadzą się znaczne zapasy towarowe istnieją specjalne magazyny świadczące usługi w postaci przechowywania towarów. Niektóre z nich są upoważnione do wydawania papierów handlowych - tzw. warrantów, stwierdzających fakt składowania określonych towarów i umożliwiających przeniesienie własności tych towarów w drodze indosowania warrantu. Warrant może być przedmiotem zastawu.

Kredyt reportowy

Kredyt reportowy jest podobny do lombardowego. Ich wspólną cechą jest zastaw rzeczowy, np.: w postaci papierów wartościowych. Różnice między nimi polegają na tym, że przy tym kredycie reportowym zastaw stanowi własność banku, a przy lombardowym znajdując się w posiadaniu banku, jest własnością kredytobiorcy. Kredyt jest udzielany w kwocie odpowiadającej wartości zastawu, podczas gdy kredyt lombardowy - poniżej wartości zastawu. Jest to przyczyną, że oprocentowanie kredytów reportowych bywa zazwyczaj wyższe od oprocentowania kredytów lombardowych.

Kredyty na rachunku bieżącym

Kredyty na rachunku bieżącym mogą mieć dwojaki charakter:

  • kredytu płatniczego
  • kredytu otwartego

Podstawowym warunkiem ich uzyskania jest posiadanie przez kredytobiorcę rachunku bieżącego w kredytującym go banku.

Kredyt płatniczy, nazywany także kredytem kasowym lub przejściowym, jest udzielany w związku z przejściowym brakiem na rachunku środków dla pokrycia bieżących płatności. Kredyt ten wywołuje przejściowe powstawanie na rachunku bieżącym salda debetowego, które powinno być zlikwidowane w najbliższych dniach z bieżących wpływów. Przejściowe zadłużenie się w rachunku bieżącym umożliwia przedsiębiorstwu utrzymanie płynności i terminowe regulowanie zobowiązań. W umowie o ten kredyt, zawieranej na czas nieokreślony, bank ustala górny pułap zadłużenia, a często także maksymalny okres ciągłego występowania zadłużenia powstałego w takiej formie. Powyższy kredyt umożliwia stałemu klientowi banku zachowanie bieżącej zdolności płatniczej w przypadku krótkookresowej utraty płynności, np. przy pokrywaniu wymagalnych zobowiązań.

Kredyt otwarty jest udzielany na podstawie oddzielnej umowy zawieranej na okres od kilku miesięcy do roku. Upoważnia on klienta do wystawiania dyspozycji płatniczych i zobowiązuje bank do zapłaty dokumentów płatniczych, których płatnikiem jest kredytobiorca. Jest to kredyt krótkoterminowy odnawialny, wywołujący powstawanie salda debetowego rachunku bieżącego, co oznacza zadłużenie przedsiębiorstwa wobec banku. Spłata kredytu następuje automatycznie z wpływów na rachunek bieżący, który może być zasilany innym kredytem udzielonym w oddzielnym rachunku kredytowym, np. kredytem dyskontowym. Zgodnie z ogólnymi warunkami kredytowania, kredyt nie spłacony w umownym terminie jest wyżej oprocentowany, a bank ewidencjonuje go na odrębnym rachunku kredytu przeterminowanego.

Awale (poręczenia wekslowe)

Awalizowanie weksli przez bank jest operacją polegającą na przyjęciu przez bank ryzyka i jest podobna do gwarancji bankowych. Różni się od gwarancji tym, co wynika z prawa wekslowego ze wszystkimi płynącymi stąd konsekwencjami, zwłaszcza na rynku międzynarodowym. Awal jest poręczeniem udzielanym przez osobę zobowiązaną wekslowo. Zagraniczni eksporterzy często domagają się, aby traty ciągnione przez nich na polskich importerów były awalizowane przez banki.

Factoring

Factoring jest czynną operacją bankową, którą można określić jako umowę między bankiem (faktorem) a przedsiębiorstwem (dostawcą) o zakup przez bank wierzytelności powstałych w wyniku świadczonych przez przedsiębiorstwo dostaw. Bank Francji definiuje factoring jako przeniesienie wierzytelności handlowych z wierzyciela na factora (bank), który równocześnie zobowiązuje się do ściągnięcia tych wierzytelności nawet w przypadku trudności płatniczych występujących u dłużników; factor może przy tym z wyprzedzeniem uregulować należności wierzyciela. Factoring jest więc równocześnie formą kredytowania należności, gwarancją zabezpieczającą przedsiębiorstwo przed ryzykiem ich ściągnięcia, a także operacją rozliczeniową polegającą na inkasowaniu należności.

Omawiana operacja jest korzystna dla banku i przedsiębiorstw. Jest ona szczególnie przydatna tym firmą, które posiadają wielu odbiorców swych produktów. Dostawca nie musi sprawdzać wypłacalności poszczególnych klientów, gdyż związane z tym ryzyko przejmuje factor. Firma jest zwolniona z przymusowej egzekucji, bo obowiązek ten spada na factora. Przedsiębiorstwo-dostawca nie musi dla wcześniejszego spieniężania należności sięgać do dyskonta, gdyż otrzyma z wyprzedzeniem swą należność od factora. Tak, więc gwarancja terminowej realizacji należności udzielana przez factora jest korzystniejsza od ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej, bowiem factor, zgodnie z umową, opłaca należności już w chwili ich powstania (wystawienia faktury). Finansowanie należności przedsiębiorstwa przez faktora może dotyczyć różnych wierzytelności, a więc od podmiotów prywatnych lub publicznych (państwowych, komunalnych), reprezentowanych lub nie reprezentowanych w postaci weksla. Ponadto umowa między przedsiębiorstwem a factorem jest zawierana na dłuższy, a nawet nie oznaczony okres trwania, z obustronną możliwością jej rozwiązania za wypowiedzeniem. Banki pobierają od faktorowania stosunkowo dużą prowizję, której wysokość zależy od stopnia ryzyka.

Leasing

Leasing jest w swej istocie alternatywną wobec kredytu formą finansowania. Leasing polega na dostarczeniu przez leasingodawcę leasingobiorcy ustalonego umownie wyposażenia, urządzeń, budynków itp. Leasingobiorca zobowiązuje się do płacenia określonej opłaty leasingowej rozłożonej na raty. Właścicielem przedmiotu umowy leasingowej jest leasinodawca, ale strony mogą przewidzieć w umowie przeniesienie własności na leasingobiorcę. Wówczas raty leasingowe, obok opłaty leasingowej, mogą także obejmować część zapłaty za nabywany obiekt. Leasingodawcą może być wyspecjalizowana firma leasingowa, producent, którego wyroby będą przedmiotem leasingu, a także bank.

Wyróżniamy dwa rodzaje leasingu:

  • Leasing bezpośredni gdzie producent bezpośrednio oddaje swoje wyroby w użytkowanie przedsiębiorstwom.
  • Leasing pośredni gdzie między producentem a użytkownikiem pojawia się pośrednik w postaci przedsiębiorstwa leasingowego.

Leasing jest szczególnie atrakcyjną formą finansowania dla nowo powstających firm nie posiadających odpowiedniego kapitału na zakup maszyn i urządzeń.